Kinderen met een zorgtaak

Kinderen met een zorgtaak

Ik raak spontaan in gesprek met een meneer van zevenendertig, hij bied een drankje aan en voor ik het weet zijn we in een diep gesprek verzonken. Hij is vijf maanden geleden gescheiden en is papa van drie kinderen in de leeftijd van vijf, negen en elf jaar oud. Dat is in deze tijd niet iets bijzonders, er zijn meer gebroken gezinnen. In dit geval gaat vader weg omdat hij de instabiliteit van zijn vrouw, de moeder van zijn kinderen niet meer aan kan. Ze heeft depressies, psychoses en drie zelfmoord pogingen op haar naam. Intens verdrietig, heftig en voor alle partijen een last om te dragen. De meneer in kwestie heeft zijn beslissing gemaakt en kiest voor een leven zonder zijn vrouw, hij trekt het simpel weg niet meer, een leven met haar en de zorg die erbij komt kijken.
Zorg instanties hebben meegekeken en er is besloten dat de kinderen om de week bij vader en moeder gaan wonen. De oudste van elf heeft de alarm taak gekregen, dat houdt in dat als er een verdachte situatie met moeder is ze in moet grijpen middels vader te contacten. Het verleden heeft immers bewezen dat moeder voor onveilige situaties kan zorgen. Het verhaal raakt mij intens. Ik uit mijn bezorgdheid betreft de kinderen en vader stelt mij gerust door toe te lichten dat zijn kinderen uiterst verantwoordelijk zijn. Zelfs de jongste van vijf kan al signaleren of moeder wel of niet goed in haar vel zit.
De setting leent zich niet voor het toelichten dat dat hetgeen is dat mij nou juist zorgen baart. Het dragen van de verantwoording voor moeder als je kind bent maakt dat jij als kind niet volledig kind kan zijn. Soms gaan kinderen, vooral oudste kinderen, zich heel verantwoordelijk voelen voor het gezin of de zieke ouder. Parentificatie heet dit, van het Engelse woord ‘parent’ (‘ouder’). Het kind neemt de rol van de ouder of partner op zich. Hij of zij kan bang zijn de ouder lang alleen te laten. Kinderen worden vaak heel behulpzaam. Door een luisterend oor te bieden of boodschappen te doen en te helpen in de huishouding. Taken die vaak niet passen bij hun leeftijd en ontwikkeling.
Parentificatie is niet alleen negatief. Het is eigenlijk een logische reactie. Bovendien geeft het een goed en belangrijk gevoel om je ouder te helpen. Alleen de ontwikkeling van het kind komt hiermee in de knel. Een kind heeft ruimte en tijd nodig om kind te zijn.

Kinderen met een psychisch zieke of verslaafde ouder hebben 1,5 keer zo veel kans op een psychische ziekte of verslaving dan andere kinderen. Voor een kind met twee psychisch zieke ouders is de kans nog groter. Dit ligt deels aan de erfelijkheid van de ziekte, maar ook aan de situatie waarin de kinderen opgroeien. Meestal hebben kinderen andere psychische klachten dan hun ouders. Hieruit valt af te leiden dat de thuissituatie veel invloed heeft op de psychische problemen van volwassen kinderen. Bij depressie en alcoholverslaving is genetische aanleg bewezen.

Kinderen uit gezinnen met problemen leren bepaalde vaardigheden minder vanzelf. Denk daarbij aan sociale en communicatieve vaardigheden. Zij weten bijvoorbeeld minder goed wat ze van anderen kunnen verwachten. Of hoe ze een gesprek moeten beginnen. Of een kind leert geen grenzen herkennen. Relatieproblemen binnen het gezin kunnen ook effect hebben. Mogelijk durft een kind anderen niet te vertrouwen. Zo’n kind kan later zelf relatieproblemen krijgen.

‘Laat ik m’n mond maar houden. Papa of mama heeft het toch al zo moeilijk!’ Kinderen zien en merken veel meer dan je denkt. Ze pakken op wat jij niet uispreekt, zeker kinderen die een ouder hebben met een zorg zijn gewend zich af te stemmen op de ander en pikken meer op dan goed voor hun zelf is. Misschien delen ze dat niet met hun ouder. Bijvoorbeeld uit angst om het allemaal (nog of weer) erger te maken. Hun eigen zorgen houden ze om die reden ook vaak voor zich. Ze willen hun belaste ouders niet lastigvallen. Veel kinderen delen dit ook niet met anderen. Ze blijven loyaal en willen hun ouders niet afvallen. Zo blijft je kind er alleen mee zitten. Een gesloten kind gaat piekeren, zich verwijten maken of zich schuldig voelen. Misschien wordt hij of zij bang voor de eigen toekomst. Het is belangrijk dat je kind een luisterend oor vindt. Iemand waarbij ze zelf hun eigen verhaal kwijt kunnen.

Problemen bij je kind kun je vaak herkennen aan signalen in het gedrag. En hoe kan je herkennen en erkennnen dat er iets niet klopt? Wat je niet kent kun je vaak niet herkennen en kijken in je eigen systeem is zelden neutraal. Hoe lastig het ook is, sta ten opzichte van zorg voor kinderen open voor een netwerk die de kinderen kan monitoren en kan opvangen als het nodig is. Problemen blijven er in de maatschappij en fijn als er betrokkenheid kan zijn van de omgeving. Het lost problemen als deze niet op en kan het wel dragelijker maken. Buiten dat het mij intens raakt heb ik hier als kindertherapeut geen pas klare oplossing voor en mag ik hopen dat deze meneer de juiste stappen als papa gaat maken voor hem zelf en zijn gezin.