Pijnlijk afscheid

Pijnlijk afscheid

Jaarlijks worden veel kinderen geconfronteerd met de dood. Vaak is het een grootouder of iemand uit de omgeving van het kind, maar het kan ook iemand uit het gezin zelf zijn. Ieder jaar verliezen ongeveer 7.000 kinderen een van hun ouders, een broer of een zus.

Ik wens in deze geen ervaringsdeskundige te zijn; helaas beslist het lot anders. Vier weken geleden krijg ik het bericht dat mijn broer overleden is. Gezien zijn overlijden totaal onverwachts is en hij nog maar 46 was, is de impact immens.

Ik ben mama van drie kinderen van 21, 17 en 16. Met de jongens woon ik samen in een huis, de oudste woont al zelfstandig. Hoe ga je om met een verlies als deze en steun je ook je kinderen in dit proces?

Het feit blijft dat je meerdere rollen hebt in je leven en met een verlies schiet je in één rol het meest weg. De mijne is zus van de overledene, en daarnaast ben ik moeder van drie kinderen die een oom kwijt zijn. Tegelijkertijd is mijn moeder ontroostbaar en wil ik ook graag een dochter voor haar zijn, die er ook voor haar is om dingen te regelen en te begrijpen.

Onmogelijk om alle rollen tegelijk in te kunnen vullen en de ballen hoog te houden, ik moet dan ook een keuze maken en kies voor de rol van ‘zus’ en vraag de papa van mijn kinderen om zich over de kinderen te ontfermen zodat ik stappen kan maken die betrekking hebben tot het afscheid van mijn broer.

Ik communiceer waar ik sta in mijn proces en welk stappen ik ga maken. De jongens zijn aangeslagen en laten deze informatie voorbij komen. De jongste van zestien gaat volledig in de weerstand als zijn vader er is om hem en zijn broer op te halen. Hij accepteert niet dat hij weg MOET. Zijn vader legt rustig uit wat de insteek is en dat we drie dagen later samen de begrafenis zullen bijwonen. Hij gaat mokkend de auto in en is boos. Pubers zijn zelf zoekend naar wie ze zijn en wat heftig als je moeder dan zomaar van rol wisselt en daarnaast wil hij er ook voor mij zijn en ik wil juist nu even alleen zijn met mijn verdriet. Hij kan en mag geen rol ‘naast’ mij innemen, hij is kind en moet in deze rol blijven. Hoe lastig het ook is dat hij juist nu zo boos op mij is, is er gelukkig voldoende veiligheid om vanuit zijn kind rol dit te laten zien.

De dood van een dierbare doet ongelooflijk veel pijn. Maar pijn is niet het enige wat je voelt en net als volwassenen ervaren ook kinderen vaak verschillende gevoelens, die soms heel tegenstrijdig kunnen zijn.

Tijdens de begrafenis neemt de papa de rol van beschermer voor de kinderen op zich zodat ik met mijn zus naast mijn moeder kan staan op deze dag. We zitten als ouders naast elkaar in de kerk en hij laat ook van zich horen door te spreken in de kerk. Ik waardeer deze stappen enorm en ervaar hoe trots wij samen zijn op “onze” kinderen en hoe trots de kinderen zijn op ons als ouders dat wij samen, als alleenstaande ouders, in staat zijn dit afscheid met elkaar te delen in liefde en respect.

De meeste kinderen lukt het gelukkig wonderbaarlijk goed om het verlies te verwerken. De veerkracht van kinderen is vaak verrassend groot. En tegelijkertijd zijn er ook kinderen die er wel veel moeite mee hebben, en waarbij het verstandig is om de vinger aan de pols te houden.

Ouders merken dan aan kleine dingen dat het niet goed gaat. Bijvoorbeeld doordat een kind heel subtiel alles wat met de overledene te maken heeft, vermijdt. Of doordat het kind opmerkingen maakt waaruit je kunt afleiden dat de pijn heel diep zit.

Negatief gedrag
De dood van een dierbare kan er ook toe leiden dat kinderen opeens heel negatief tegen allerlei dingen aan gaan kijken. Zo’n kind wordt dan een ‘zwartkijker’.

De jongste is ‘out off the bleu’ boos omdat ik in zijn ogen in een te kleine auto rij en die volgens hem verre van veilig is, wat kan leiden tot een ongeluk waar ik niet goed vanaf kan komen. Je kunt tussen de regels doorlezen dat door het verlies van mijn broer hij zich bewust is geworden van het verliezen van dierbaren en dit triggert zijn angst om mij te verliezen.

Als kinderen deze negatieve gedachten hebben, zullen ze zich ook somber voelen en dit uit zich vaak in het (nog meer) terugtrekken. Het is heel begrijpelijk en normaal dat ze dit een tijdje doen. Maar als het te lang duurt, wordt het steeds moeilijker om verder te gaan met het leven en weer vertrouwen te krijgen in zichzelf, anderen en de toekomst. Het is juist belangrijk dat kinderen leren om weer door te gaan met de dingen die ze altijd al deden.

Zorgzaam gedrag
Het gebeurt ook vaak dat kinderen te veel bezig zijn met anderen in het gezin. Ze proberen bijvoorbeeld hun ouders (of de overgebleven ouder) te ontlasten door hun eigen gevoelens voor zichzelf te houden. Ze doen dit omdat ze denken dat het al lastig genoeg is voor de mensen in hun omgeving en zij het alleen maar erger maken als zij ook hun verdriet en pijn tonen.

Andere kinderen proberen problemen van anderen op te lossen, zoals het voorkomen of beslechten van ruzies tussen gezinsleden. Het is echter om verschillende redenen niet goed als kinderen te veel met de problemen van anderen bezig zijn. De belangrijkste reden is dat het hen de kans ontneemt om te leren omgaan met hun eigen verdriet.

Hoe kunnen ouders hun kinderen het beste begeleiden?
Ouders kunnen veel doen om hun kinderen te begeleiden in het verwerkingsproces. Uit onderzoek is het volgende gebleken:

  • De relatie tussen ouders en kinderen vormt een belangrijke basis. Hoe beter de relatie, hoe beter de rouwverwerking bij het kind zal verlopen.
  • Vanuit een goede basis is het makkelijker om moeilijke en pijnlijke onderwerpen te bespreken. Het is dan ook makkelijker om te reageren op een manier waarvan de ouder weet dat het kind dat een prettige manier vindt. Een goede band vormt dus de basis voor een goede rouwverwerking.
  • Goede luister- en gespreksvaardigheden zijn ontzettend waardevol.
  • Door goed te luisteren laat de ouder merken dat hij of zij in zijn of haar kind geïnteresseerd is. De ouder raakt erdoor op de hoogte van het leven van het kind en de vertrouwensband wordt erdoor versterkt. Bovendien stimuleer je jouw kind om zelf problemen op te lossen.
  • Kinderen vinden het vaak fijn om iets te doen als ze met een ander praten. Bijvoorbeeld: samen afwassen of een wandeling maken. Kijk of er zulke momenten in jouw leven zijn die kansen bieden op het voeren van goede gesprekken.
  • Kinderen moeten de ruimte krijgen om hun eigen verwerkingsproces te doorlopen.

Veel kinderen zijn van nature geneigd om te willen helpen bij het oplossen van problemen. Ouders moeten hun kinderen echter helpen om zich niet verantwoordelijk te voelen voor de problemen van anderen, en zich te concentreren op het oplossen van hun eigen problemen (zoals ruzie met een vriendje, een slecht cijfer of een onopgeruimde kamer).

Let op: wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat ouders in ieder geval gewoon moeten blijven opvoeden, inclusief het stellen van grenzen.

Na de vakantie van de kinderen, die met papa naar Italië zijn geweest, was het nodig om even met zijn vieren te gaan zitten en goed te bespreken waar we stonden en af te stemmen wat we van elkaar mogen verwachten voor de aankomende periode en vooral de regels in de twee gezinnen weer op elkaar af te stemmen. Nu er weer regelmaat is en de regels weer strak en helder zijn, zie ik de jongste weer heel snel stabiliseren. Zijn veiligheid komt weer terug. Mooi om je te realiseren dat kinderen onderaan de streep toch altijd gebaat zijn bij rust en regelmaat.